مینیاتور
سلامی چو بوی خوش آشنایی
 

یکی از بدبختهای روزنامه نگاران ومجریان این است که مصاحبه شونده های حرفه ای اغلب به طریقی یاد گرفته اند ، که چگونه از زیر بار پاسخ دادن به برخی پرسشها شانه خالی کنند . در آخر، این خود هنری است که بتوانیم آن چه را نمی خواهیم دیگران بدانند ، پنهان کنیم. سیمون دوبووآر این نکته را در جمله ای جنین نوشته است: «گاه گفتار چیزی جز انعکاس خاموشی نیست.»


حال اگر مصاحبه را یک فرآیند تعاملی در نظر بگیریم که در آن فرد مصاحبه کننده و فرد مصاحبه شونده هر دو درگیر مکالمه ای هستند ، آنگاه می توان برای هر یک از این دو نفر وظایفی را تعیین کرد و برشمرد. اما باید دانست که این وظایف به گونه ای عینی تعیین نمی شوند، بلکه با رویکرد ما به فرآیند مصاحبه وابستگی تنگاتنگی دارند. به این معنی که مصاحبه کننده در رویکرد سنتی  و ایستا وظایفی به کلی متفاوت از مصاحبه کننده در رویکرد پویا و خلاق دارد.

   «در رویکردهای سنتی تر به مصاحبه، این اصل مسلم فرض شده است که فرد مصاحبه کننده مصاحبه را به دست داشته باشد تا جریان مصاحبه از روال مورد نظر فرد مصاحبه شونده خارج شود و در نهایت مصاحبه از معیارها و ملاکهای سنتی پیروی کند. در این شیوه شما باید مخاطب خود را به حرف بکشید و تا می توانید از او اطلاعات استخراج کنید. پرسیدن پرسش صحیح و بجا در اینجا اهمیت زیادی دارد، زیرا این اصل مفروض است که اگر پرسش درست نداشته باشید؛ به پاسخ درست هم نمی رسید. در این شیوه ، مصاحبه مجرای انتقال اطلاعات از فردی به فرد دیگر است. جایگاه آن اطلاعات هم از پیش، در ذهن فرد مصاحبه شونده یا مخاطب شما است. شما فقط باید این کار را باید خوب انجام دهید، پرسش صحیح و بجا بپرسید تا آن اطلاعات را بیرون بکشید. نباید تصور شود که این گونه مصاحبه ها همیشه رسمی هستند؛ بلکه می توان از این شیوه سنتی حتی برای صحبت درباره زندگی خصوصی افراد استفاده کرد، تنها به این شرط که همه چیز در آن از قبل تعیین شده و نظام مند باشد.

  اما با آغاز دهه 1980 بسیلری از جامعه شناسان از جمله چارلز بریگز(1986) این شیوه مصاحبه را مورد تردید قرار دادند. بریگز معتفد بود که مصاحبه ابزار نیست؛ بلکه عامل شکل دهنده به مضمونی است که قرار است گفته شود. در واقع اطلاعات و معانی در جریان مصاحبه ساخته و خلق می شوند و نه اینکه از قبل وجود داشته باشند. افراد درگیر در مصاحبه انبار اطلاعات نیستند و نباید آنها را اینگونه  فرض کرد بلکه آنها سازنده اطلاعات هستند.

    بنابراین می توان گفت که ما با دو نوع مصاحبه سر وکار داریم ، یکی گونه ای ایستا و قالب بندی شده و  دیگری گونه ای پویا که برعکس اولی اصلا چهارچوب خاصی ندارد.

  « در مصاحبه پویا این مصاحبه شونده است که موضوعات را پیش می کشد . او فعالانه موضوع - معنی- را می سازد، خلق می کند و دوباره طرح می کند . کاملا واضح است که مصاحبه کننده پیش از مصاحبه با مصاحبه شونده صحبت نکرده است و طرح سوالی نریخته است. این ویژگی حالت خودجوشی به مصاحبه می بخشد و آنرا جذاب تر می کند. مصاحبه کننده سوالات خود را بر اساس آخرین اظهارات مصاحبه شونده می پرسد. او پی گیر مسئله است . او به مصاحبه شونده فرصت مناسب می دهد تا جملات خود را کامل کند،از موضوعی به موضوع دیگر برود و اصلا سعی در کنترل او ندارد. مصاحبه کننده ، مصاحبه شونده را آزاد می گذارد تا خلاقانه به معنی سازی و انتقال اطلاعات بپردازد. او به محض اینکه مصاحبه شونده پاسخ سوالی را داد سوال دیگری نمی پرسد. فاصله مکثها از جانب مصاحبه کننده زیاد است تا او بیشتر به مصاحبه شونده امکانمعنی سازی بدهد

   اگر مصاحبه را به معنای دیدار و یا ملاقات کردن بدانیم؛ پس می توان گفت که یکی از وظایف مجریان انجام مصاحبه است. مصاحبه به هر فن و شیوه ای که اجرا شود دارای هدف است؛ اهدافی چون سرگرمی مخاطب، سوال و جواب درباره یک موضوع خاص و  یا به  چالش کشاندن یک دیدگاه.  

    گزارش خارج از استودیو، گفت و شنود تلفنی، گفتگو با صاحب نظران یا کارشناسان در داخل استودیو از انواع مصاحبه های سنتی به شمار می رود. نقش فرد مصاحبه کننده در سطوح اجرا و آماده سازی مصاحبه نقش بسیار مهمی است؛که یکی از وظایف اصلی مجریان است؛ بنابر این شما باید آگاهی کامل داشته باشید که « با چه کسی مصاحبه می کنید »،« چرا با او صحبت می کنید » و« درباره چه چیزی صحبت می کنید ».

 اما شما فقط در صورتی به این آگاهی ها می رسید که  برای آماده سازی کامل زمان کافی اختصاص دهید. فراموش نکنید که آمادگی مصاحبه گر در واقع این امکان را برای او  فراهم  می آورد که توجه خویش را بر روی آنچه که مورد علاقه مخاطب است یا نیاز دارد که بداند ،متمرکز کند . یک مصاحبه کننده آماده همچنین قادر خواهد بود در صورتی که مصاحبه شونده نسبت به گفتن حقیقت عصبی و نگران باشد ، با انتقال حس اعتماد به نفس به او و دنبال نمودن کنجکاوانه مسئله به وی آرامش بخشد .

به علاو ه اگر مصاحبه کننده به طور کامل آماده نباشد نمی تواند به انداره کافی مطمئن ،علاقه مند و با اعتماد به نفس باشد و به جای تشویق مصاحبه شونده ، به صحبت کردن ، مدام از فقر اطلاعات خود در عذاب است و مطمئن نیست که چه اطلاعاتی و در چه حجم باید ارائه شود . یک مصاحبه کننده آماده باید حقایق و اطلاعات را از قبل جمع آوری کند تا بتواند سوالات مناسبی بپرسد. اما یک مصاحبه کننده نا آماده و بدون اطلاعات از هدایت مصاحبه در مسیر درست ناتوان است. مصاحبه کننده آماده از مصاحبه به عنوان فرصتی برای دستیابی به حقایق استفاده می کند و اجازه نمی دهد مصاحبه شونده، برای به رخ کشیدن قابلیت های خود ، مصاحبه را دستاویز خویش قرار  دهد. اما فارغ از مقوله (تحقیق و جمع آوری اطلاعات ) ، مصاحبه کننده  باید همیشه به یاد داشته باشد که چه کسی کارشناس (مصاحبه شونده ) و چه کسی یادگیرنده (مصاحبه کننده) است ؛ زیرا مخاطب ، مایل است به صحبت کارشناس گوش دهد و نه مصاحبه کننده.

 



موضوع مطلب : تلویزیون

ارسال شده در: ۱۳۸۸/۱٠/۱٤ :: ٢:٢٧ ‎ق.ظ :: توسط : رضا



موضوعات
آرشيو وبلاگ
پيوندها
RSS Feed